Pensiya ilə bağlı ən çox verilən suallara cavab
Oxu.Az xəbər verir ki, İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin (CESD) rəhbəri, tanınmış iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov pensiya sistemində edilən yeni dəyişikliklərlə bağlı Mərkəzə ən çox ünvanlanan suallara aydınlıq gətirib:
- Əmək pensiyası almaq üçün yığım məbləği nə qədər olmalıdır?

- Yeni dəyişikliklərə əsasən, pensiyada olmaq yaşı orta hesabla 12 il nəzərdə tutulduğundan və minimum pensiya məbləği 110 manat olduğundan tələb edilən minimum yığım məbləği aşağıdakı kimi hesablanır:
12 il X 12 ay X 110 manat = 144 X 110 manat = 15840 manat
Deməli, əmək pensiyasının alınması üçün 15840 manat yığım tələb edilir.
- Əgər pensiya yaşınadək 15840 manat yığmaq mümkün olmayıbsa, o zaman pensiya almaq üçün həmin məbləği necə artırmaq olar?

- Əgər vətəndaşın pensiya yaşı tamam olubsa və onun hesabında 15840 manat yoxdursa, o zaman dəyişikliyə əsasən, həmin məbləği 2 halda artırmaq mümkündür:
Birinci halda həmin şəxsin yığım hesabı açıq qalır və bu zaman həmin şəxs işləməkdə davam edib hesabına əlavə vəsait ödəyə bilər. İkinci halda vətəndaş qalan fərqi birbaşa nağd şəkildə hesabında yerləşdirə bilər.
Məsələn, pensiya yaşı tamam olan şəxsin hesabında 10000 manat var və 5840 manat kəsir var. Bu zaman həmin şəxs özü, ya övladı və hətta işlədiyi təşkilat həmin pulu ödəyərsə, o, əmək pensiyası almaq hüququ qazanır.
- Əgər tələb edilən yığım mümkün olmayıbsa və hesaba əlavə ödəniş imkanı yoxdursa, bu halda əmək pensiyası ala bilərmi?

- Dəyişiklik bu halda istisnalar nəzərdə tutur. Əgər vətəndaş 25 il və daha çox əmək fəaliyyəti ilə məşğul olub, həmin müddətdə hər ay sosial ödəniş edibsə, o zaman hesabında hansı məbləğin olmasından asılı olmayaraq minimum məbləğdə əmək pensiyası ala bilir.
Məsələn, pensiya yaşı tamam olan vətəndaşımızın yığım hesabında 7 min manat vəsait var, amma 25 il iş təcrübəsinə malikdirsə, o zaman da pensiya almaq hüququna malik olur.
- Pensiya yaşı çatan şəxsin yığım hesabında minimum məbləğdən çox vəsait var, amma onun iş təcrübəsi 12 ildən azdır. Bu zaman əmək pensiyası ala bilərmi?

- Yeni dəyişikliklərə əsasən, 12 illik minimum iş təcrübəsi ləğv edilib. Bu baxımdan, əgər minimum məbləğ hətta 5 il ərzində yığılsa belə, həmin şəxs əmək pensiyası almaq hüququna malikdir.
- Əmək pensiyasına pensiya yaşı tamam olmadan çıxmaq mümkündürmü?

- Bu hal yeni dəyişikliklərə daxil edilməyib və gözlənilir ki, növbəti dəyişikliklərdə bu nəzərə alınacaq. Bu isə o deməkdir ki, mövcud qaydalar pensiya yaşı tamam olmadan pensiya almaq hüququ vermir. Yəni, vətəndaş hətta minimum yığım məbləğini daha tez toplasa belə, ondan yalnız pensiya yaşı tamam olandan sonra istifadə edə bilər.
- Sosial ödənişlərin neçə faizi vətəndaşın hesabında əks olunur?

- Yeni qaydalara əsasən, sosial ödənişlər tam olaraq, 100% hesabda saxlanılacaq. Son dəyişikliklərədək ödənişlərin 50%-i yığım hesabında əks olunurdu, digər yarısı cari xərclər üçün istifadə edilirdi.
- 2006-cı ildən mövcud dəyişikliklərədək olan dövrdə sosial ödənişlərin yığım hesabında əks olunmayan hissəsi, yəni 50%-i hesablara qaytarılacaqmı?

- Mövcud dəyişikliklərə əsasən, sözügedən müddətdə hesabda əks olunmayan vəsait 10% hesabın idarəedilməsi və s. xərclər üçün çıxılmaqla, digər bütün qalan hissəsi yığım hesabına əlavə ediləcək.
- Minimumdan artıq yığımlar edən, ancaq pensiya yaşı çatmamış və ya pensiya almağa başladıqdan bir müddətdən sonra dünyasını dəyişən vətəndaşların yığımları hansı hallarda onun varisinə ödəniləcək?

- Həmin vəsaitlərin varisə qaytarılması halları o zaman baş verəcək ki, ailədə əlilliyə görə pensiya alan, yaşı 18-ə (əyani ali təhsil alanlar üçün 23) çatmayan övladı varsa və ya həyat yoldaşı pensiya alan şəxs olarsa, bu yığımdan faydanala biləcək.
Məsələn, rəhmətə gedən ailə başçısı yüksək əməkhaqqı ilə çalışıb və onun hesabında daha böyük məbləğdə vəsait yığılıb. Amma onun həyat yoldaşının pensiya məbləği aşağıdır. Bu zaman o, öz pensiyasından imtina edib rəhmətə getmiş həyat yoldaşının pensiyasını ala bilər.
- Xidməti müqavilə ilə çalışanlar əmək pensiyası ala biləcəklər?

- Yığım hesabında vəsaitin əmək, yoxsa xidməti müqavilə ilə toplanmasının heç bir fərqi yoxdur. Minimum məbləğ yığan şəxs pensiya hüququ əldə edəcək.
- 25 illik iş stajı ilə bağlı istisna xidmət müqaviləsi ilə çalışanlara aiddirmi?

- 25 il işləyən və aylıq sosial ödənişlər edən hər bir vətəndaş əmək və xidmət müqaviləsi ilə çalışmasından asılı olmayaraq və hesabındakı vəsaitin məbləğinə baxmayaraq, pensiya ala biləcək.